Als het bij christenen gaat jeuken

door Ron van der Spoel

Het verlangen om een grote christelijke beweging in Nederland te vormen, leeft breder dan de meeste mensen beseffen, maar ik ontdek steeds meer dat het een verkeerd verlangen is.

Onder de oppervlakte van christelijk Nederland borrelt nieuwe energie, ontstaan er talloze nieuwe initiatieven, gelooft men er weer in. Er heerst een sfeer van 'de schaamte voorbij'. We zijn als christenen diep door het stof van de secularisatie gegaan in de afgelopen decennia. We hebben jarenlang het hoongelach van de intellectuelen moeten aanhoren. We hebben met lede ogen de kerken zien halveren of zelfs verdwijnen. Maar dat is nu grotendeels voorbij, er wordt in ieder geval nauwelijks meer serieus over gesproken.

Na de crisis is het nu weer de tijd van de kansen. Geloven mag weer. Er is een enorme zoektocht gaande naar zinvol leven, naar spiritualiteit. Er mag een Nieuwe Bijbelvertaling in het kerstpakket, er komt een bijbelquiz op televisie en christelijke rouwdiensten van het koninklijk huis krijgen breed waardering.

Ik merk diezelfde tendens in mijn eigen omgeving, in Harderwijk. Als pastor in een nieuwbouwwijk kom ik heel veel jongeren en gezinnen tegen die weer op zoek gaan naar God, die eens langskomen in een kerkdienst en die na jaren dwalen het gevoel hebben weer thuis te komen bij Jezus. Allemaal tekenen van een nieuwe openheid, een nieuw zoeken. En Jezus zegt daarover dat de oogst groot is. Na de tijd van afbraak en pessimisme, is er weer hoop en verwachting voor de kerk en de christenen

Het is tegen deze achtergrond dat ook allerlei christelijke organisaties hun mouwen opstropen om met vereende krachten een sterke christelijke beweging neer te zetten. De Evangelische Omroep heeft een speciale afdeling opgericht voor de Beweging EO, de ChristenUnie wil zich profileren als een christelijke beweging in Nederland, de Evangelische Alliantie hunkert naar het namens vele kerken spreken met één krachtige christelijke stem. In het kielzog van deze grote drie lopen allerlei kleinere christelijke organisaties zich warm voor een doorbraak onder hun doelgroepen.

Nog niet eerder heb ik zoveel gehoord en gelezen over de grote christelijke beweging die er in ons land moet komen, over sterke leiders die nu moeten opstaan. Het oude is voorbijgegaan en nu er een nieuwe periode voor geloven in God lijkt gekomen, bezinnen veel organisaties en kerkleiders zich op de vraag: wat bindt ons christenen nu samen en wie gaat ons daarin voor.

Trots
Toen ik die geluiden voor het eerst hoorde, begon het ook bij mij te jeuken, voelde ik een hernieuwde trots naar boven kruipen, droomde ik van een stoer christendom en een krachtige leider voor de kerk - voorwaarts christenstrijders. Je voelt het zuigen van de macht, het lonken van invloed. Wanneer je een organisatie leidt, is het gevaar levensgroot dat je je gaat gedragen als een ondernemer; ik spreek uit ervaring. Je wilt groeien, uitbreiden. Je hebt iets goeds in handen en dat wil je zoveel mogelijk aanbieden. Je snapt ook niet dat er mensen zijn die daarvoor geen belangstelling hebben. Je spreekt het niet hardop uit, maar diep van binnen sluimert het: hoe groter, hoe beter. En pratend met christelijke leiders van christelijke organisaties proef ik datzelfde verlangen.

De laatste tijd vraag ik me echter steeds vaker af: waarom willen we dat eigenlijk? Waarom moet je groot en sterk zijn als christenen, waarom diezelfde houding en datzelfde streven als het bedrijfsleven heeft? Is dat je opdracht in Gods Koninkrijk, is dat de weg die God wijst? Het verlangen om een grote christelijke beweging in Nederland te vormen, leeft breder dan de meeste mensen beseffen, maar ik ontdek steeds meer dat het een verkeerd verlangen is.

Waarom een centraal geleide beweging als er in ieder dorp en in iedere stad al van alles gaande is? Er gebeurt zonder veel ophef zoveel in Gods Koninkrijk, dat het me soms duizelt als ik al die verhalen hoor. Wat mooi, wat goed en wat is het tot eer van God. Ik hoor van jongeren die met klasgenoten bijbelstudie doen, die op hun school gebedsuren beginnen waaraan tientallen jongeren, ook ongelovigen, meedoen. Ik hoor van gebedsgroepjes, vaak heel kleinschalig, die jarenlang mensen bij God brengen. Ik doe mee met een gebedsgroep van voorgangers uit allerlei kerken in Harderwijk en we hebben het goed samen en delen elkaars vreugden en zorgen. Ik ken mensen die al jarenlang maaltijden voor zwervers verzorgen - en ga zo maar door.

Er is een geweldige christelijke beweging gaande. Er is in veel plaatsen en gemeenten al jarenlang een opwekking aan de gang doordat mensen tot hernieuwd geloof komen of doordat kerkgangers hun buren, collega's en klasgenoten meenemen naar de diensten, de Alphacursussen of de huiskringen.

Het raakt me als ik hoor hoe er op allerlei conferenties wordt gesproken over een op handen zijnde opwekking in Nederland, terwijl die allang bezig is, niet zo spectaculair, maar wel levensreddend. Het komt niet op het Journaal als er in je dorp of stad mensen zijn die zich bekeren, één of twee, tien of twintig, maar de hemel juicht op dat moment. De zo begeerde christelijke beweging is daar gaande waar mensen in Jezus' naam samenzijn en samen proberen met vallen en opstaan Zijn wil te doen.

Conferenties, confrontaties
Alstublieft, streef geen grote christelijke beweging na. Het levert weer zoveel conferenties en confrontaties op, het kost weer zoveel geld en energie. En wat een bron van verleiding en gevaar, zo'n grote sterke beweging. Het is een reëel gevaar dat het binnen de kortste keren meer om de groei dan om het product gaat.

Trouwens, het lukt toch nooit in Nederland. Ik ben een paar keer betrokken geweest bij het zogenoemde Belmont-beraad. Een beraad waarbij in een gelijknamig hotel op de Veluwe een flinke groep mensen op kerkelijke sleutelposities bijeenkwam. Opvallend is dat iedereen het belang van christelijke eenheid van harte onderschrijft, maar als dat concreet gemaakt moet worden puur vanuit eigen kaders en inzichten blijft praten. Datzelfde merk je ook op de markt van christelijke 'producten'. Er zijn bijvoorbeeld vele organisaties voor gemeenteopbouw die prima werk leveren. Toch wordt bij ieder nieuw boek of methode weer een nieuwe organisatie opgericht, compleet met duur kantoor, dure directeur en onderbetaalde secretaresse. En waarom? Waarom niet gewoon samenwerken of je idee onderbrengen bij een ervaren organisatie op dit gebied? Gaat het je dan echt om het product, om de doelgroep, of speelt er een ander verlangen mee, ook al ben je je dat als organisaties niet bewust?

Begrijp me goed. Ik ben erg onder de indruk van de christelijke organisaties in ons land en heb grote bewondering voor hun leiders, ik ken ze en weet dat ze dicht bij God leven. Maar al die organisaties, inclusief mijn beweging Passie voor Preken, hebben wat mij betreft maar één bestaansrecht: ze zijn er om al die kleine, plaatselijke christelijke bewegingen die er in zoveel kerken en gemeenten, in zoveel straten en huiskamers, in zoveel bedrijven en op zoveel scholen plaatsvinden te ondersteunen met goed materiaal, met goede programma's, met goede politiek. Ze zijn er niet om te groeien, maar om te dienen, meer niet.

Leider of zoeker
Nog gevaarlijker dan het verlangen naar een grote christelijke beweging vind ik de roep om een krachtige leider, een sterke persoonlijkheid die de christelijke beweging moet voorgaan. Leiderschap is in. Cursussen, instituten, allemaal goed bedoeld, allemaal ter ondersteuning van de voorgangers en dat is prima en soms heel hard nodig. Maar ik hoor te vaak een ondertoon van sterke leiders, krachtige persoonlijkheden, nieuwe helden.

Alstublieft, zoek geen nieuwe christelijke held die ons allen moet leiden. Om het met Tina Turner te zeggen: We don't need another hero! De maatschappij verlangt naar krachtige leiders, de samenleving roept om sterke figuren, mannen en vrouwen met een krachtige uitstraling. Laat de kerk daar anders in zijn, we hébben een leider. Onze overste en leidsman is Christus en die was geen held, maar een herder. Geen man op het schild, maar aan het kruis, niet de sterke leider van de grote kudde, maar de zoeker naar dat ene afgedwaalde schaapje. Laten we dat voorbeeld in christelijk Nederland scherp voor ogen houden.

Stralen
We hebben geen christelijke helden nodig, maar mannen en vrouwen, jong en oud, die dicht bij Jezus leven en die dat vertalen in hun dagelijks leven. We hebben mensen nodig die zo de omgang met God kennen dat ze stralen van zijn aanwezigheid in hun leven. Dat zijn de herders die we in deze tijd zoeken. Ze hoeven niet vlot te spreken, dat kon Mozes ook niet. Ze hoeven niet goed te kunnen organiseren, dat kon Mozes ook niet. Ze moeten stralen als ze bij God vandaan komen. Dat is de uitstraling die we nodig hebben.

Als er zo'n man of vrouw is dan moet die vooral geen leider worden, maar evangelist of prediker blijven. Zet er een goed bestuur omheen, maar laat ze niet zelf gaan besturen, laat ze vertellen van Jezus. Ik verlang niet naar een leider, ik verlang naar een herder die me bij stille wateren en groene weiden brengt.

Een voorbeeld? Ik vind de nog steeds niet opgevolgde Henk Binnendijk zo'n herdersfiguur voor christelijk Nederland. Geen leider, geen held, maar eerlijk en kwetsbaar, een man doorzichtig tot op Jezus. Iemand die Gods liefde uitstraalt, vooral als hij uren met Jezus heeft doorgebracht in z'n tuinhuisje of langs het strand en dan op een podium gaat staan om door te geven wat hij zojuist ontvangen heeft.

Mijn punt is dit: de christelijke beweging in Nederland is allang gaande en heeft mijns inziens geen behoefte aan een overkoepelende organisatie of aan een grote leider. Ze heeft wel ondersteuning nodig. Daarom mijn oproep aan al die christelijke organisaties die, soms onbewust, ervan dromen groot en sterk te zijn: niet doen! Richt je niet op de groei van je organisatie, hoe verleidelijk ook, maar op de behoefte van je doelgroep. Doe waarvoor je bent opgericht, doe waar je goed in bent, hou je bij je leest. Maak goede programma's voor radio en televisie, verspreid goed materiaal voor kerken en gemeenten, voer inhoudelijke debatten op de politieke podia, maar weet dat de christelijke beweging in de dorpen en de steden niet georganiseerd hoeft te worden, dat ze alleen de steun nodig heeft die uw organisatie prima geven kan.

Ron van der Spoel is hervormd predikant in Harderwijk en voorzitter van "Passie voor Preken".